Zekât, İslam’ın beş temel şartından biri olup belirli bir zenginlik ölçüsüne ulaşan Müslümanların mallarının bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesini ifade eder. Türkiye’de birikimin önemli bir bölümü altın olarak tutulduğu için “Altının zekâtı nasıl hesaplanır?”, “Kaç gram altına zekât düşer?” ve “Takılarımın zekâtını vermem gerekir mi?” soruları her yıl, özellikle Ramazan ayında, yoğun biçimde araştırılır.
Bu rehberde Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayımladığı ilmihal bilgilerini esas alarak altında zekâtın şartlarını, nisap miktarını, hesaplama yöntemini ve örnekleri sade bir dille derledik. Dini konularda mezhepler arasında görüş farklılıkları bulunabildiği için kendi durumunuza özel sorularınızda müftülüklere veya Diyanet’in Alo Fetva hattına danışmanızı öneririz.
Zekât nedir, kimlere farzdır?
Zekât; akıllı, ergenlik çağına girmiş, hür ve borçlarından ve temel ihtiyaçlarından fazla olarak nisap miktarı mala sahip olan Müslümanlara farzdır. Zekâtın amacı servetin toplumda dengeli dağılmasına katkı sağlamak, yardımlaşmayı güçlendirmek ve malı arındırmaktır. Zekâta tabi mallar arasında altın, gümüş, nakit para, ticaret malları ve hayvanlar sayılır.
Altın, hangi biçimde tutulursa tutulsun zekât hesaplamasında dikkate alınan mallar arasındadır. Bu nedenle külçe, gram altın, çeyrek altın ya da banka hesabındaki altın gibi farklı biçimlerdeki birikimlerin toplamına bakılır.
Altında nisap miktarı: 80,18 gram
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın İlmihal’ine göre altında nisap miktarı 80,18 gramdır. Bu miktar, hadislerde geçen “yirmi miskal” ölçüsünün bugünkü gram karşılığıdır. Sahip olunan altın bu miktarın altındaysa zekât gerekmez. Nisaba ulaşan ve üzerinden bir yıl geçen altın için zekât verilir.
Nisap hesabı yapılırken sahip olunan tüm altınlar birlikte değerlendirilir. Örneğin bir kişinin 40 gram gram altını ve 50 gram 22 ayar bileziği varsa bu altınların toplamına bakılarak nisaba ulaşıp ulaşmadığı belirlenir. Farklı ayardaki altınların saf altın karşılığına göre hesaplanması yaygın bir yaklaşımdır; bu konuyu aşağıda örnekle açıklıyoruz.
Zekât oranı: kırkta bir (yüzde 2,5)
Nisaba ulaşan altının zekâtı, malın kırkta biri, yani yüzde 2,5’idir. Zekât, altın olarak verilebileceği gibi zekâtın verileceği günkü altın fiyatı üzerinden hesaplanan Türk lirası karşılığı olarak da verilebilir. Uygulamada pek çok kişi toplam altın değerini güncel fiyatla TL’ye çevirir ve bu tutarın yüzde 2,5’ini öder.
Güncel değeri hesaplarken gram altın fiyatını ve elinizdeki altın türüne göre 22 ayar altın veya çeyrek altın fiyatlarını kullanabilirsiniz. Ayrıca altın hesaplama aracımızla farklı ayarlardaki altınlarınızın has karşılığını kolayca bulabilirsiniz.
Bir yıl (havl) şartı nasıl uygulanır?
Zekâtın farz olması için nisaba ulaşılan tarihten itibaren üzerinden kameri takvime göre bir yıl geçmesi gerekir. Bu şarta “havl” denir. Yıl içinde altın miktarı artıp azalabilir; Hanefi mezhebinde yılın başında ve sonunda nisap miktarına sahip olunması yeterli kabul edilir. Yıl içinde mal tamamen elden çıkarsa süre yeniden başlar.
Pratikte pek çok kişi zekâtını her yıl belirli bir dönemde, örneğin Ramazan ayında hesaplayıp verir. Bu durumda önemli olan, nisaba ilk ulaşılan tarihi aşağı yukarı bilmek ve her yıl aynı dönemde hesap yapmaktır.
Borçlar zekât hesabından düşülür mü?
Zekât hesaplanırken kişinin vadesi gelmiş ve ödenmesi gereken borçları servetten düşülür. Borçlar düşüldükten sonra kalan miktar nisaba ulaşıyorsa zekât gerekir. Örneğin 150 gram altını olan, ancak bu altının değerine denk 100 gram altınlık borcu bulunan bir kişinin net serveti 50 gram altına düştüğü için zekât gerekmeyebilir. Uzun vadeli borçların nasıl değerlendirileceği konusunda farklı görüşler olduğundan bu tür durumlarda bir din görevlisine danışmak faydalıdır.
Ziynet eşyası olarak takılan altınlara zekât düşer mi?
Bu konu mezhepler arasında görüş farklılığı bulunan meselelerden biridir. Türkiye’de yaygın olan Hanefi mezhebine göre takı olarak kullanılan altınlar da zekâta tabidir; yani bilezik, kolye, küpe ve yüzük gibi ziynet eşyaları nisap hesabına katılır. Diyanet’in İlmihal’inde de altının külçe, süs eşyası ya da kap kacak olarak kullanılmasının zekât yükümlülüğünü değiştirmediği belirtilir.
Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde ise normal ölçüde kullanılmak üzere edinilen ziynet eşyasından zekât gerekmediği görüşü öne çıkar; ancak birikim amacıyla saklanan veya israf ölçüsüne varan miktardaki takılar için zekât gerektiği kabul edilir. Kendi mezhebinize ve durumunuza uygun hükmü öğrenmek için müftülüklerden destek alabilirsiniz.
Farklı ayardaki altınlarda zekât hesabı
22 ayar bilezik, 14 ayar kolye ve 24 ayar gram altın gibi farklı ayarlardaki altınlar söz konusu olduğunda, her birinin içindeki saf altın miktarını bulmak hesabı netleştirir. Bunun için ürünün gramı, milyem değeriyle çarpılır:
- 24 ayar gram altın: gram × 0,995 (veya 0,999)
- 22 ayar altın: gram × 0,916
- 18 ayar altın: gram × 0,750
- 14 ayar altın: gram × 0,585
Alaşımda altın oranının diğer metallerden fazla olduğu ürünler altın olarak değerlendirilir. Diyanet ilmihaline göre altın oranının daha az olduğu alaşımlarda ise ürün ticaret malı gibi değeri üzerinden hesaba katılır. 8 ayar (333 milyem) gibi düşük ayarlı ürünlerde bu ayrım önem kazanır.
Örnek zekât hesaplamaları
Örnek 1: Sadece gram altın
Ayşe Hanım’ın bir yıldır elinde 100 gram 24 ayar gram altın var ve borcu yok. 100 gram, 80,18 gramlık nisabın üzerinde olduğu için zekât gerekir. Zekât miktarı 100 ÷ 40 = 2,5 gram altın ya da 2,5 gram altının ödeme günündeki TL karşılığıdır.
Örnek 2: Bilezik ve çeyrek altın
Mehmet Bey’in eşinin 60 gram 22 ayar bileziği ve 20 adet çeyrek altını var. Bileziklerin saf altın karşılığı 60 × 0,916 = 54,96 gramdır. Bir çeyrek yaklaşık 1,75 gram ve 22 ayar olduğundan 20 çeyrek yaklaşık 35 gram, saf altın karşılığı ise yaklaşık 32,06 gramdır. Toplam saf altın yaklaşık 87 gram olup nisabın üzerindedir. Hanefi görüşüne göre zekât yaklaşık 87 ÷ 40 = 2,18 gram saf altın karşılığıdır.
Örnek 3: Nisabın altında kalan birikim
Elinde 70 gram 22 ayar bilezik bulunan birinin saf altın karşılığı 70 × 0,916 = 64,12 gramdır. Başka altın, döviz veya nakit birikimi yoksa nisaba ulaşılmadığından altın için zekât gerekmez. Ancak nakit ve döviz birikimleri varsa bunlar altınla birlikte değerlendirilerek nisap hesabı yapılabilir.
Banka altın hesabı ve altın fonlarında zekât
Bankadaki altın hesabında tutulan altın da zekât hesabına dahildir; çünkü kişinin mülkiyetinde ve dilediği zaman kullanabileceği bir servettir. Altın yatırım fonları ve altın sertifikaları gibi finansal ürünlerde ise genellikle bu ürünlerin piyasa değeri üzerinden, nakit gibi hesap yapılması önerilir. Bu yeni finansal araçlar hakkında farklı yaklaşımlar bulunabildiğinden Diyanet’in güncel açıklamalarını takip etmek faydalı olacaktır.
Zekât kimlere verilir?
Kur’an-ı Kerim’de (Tevbe Suresi, 60. ayet) zekâtın verileceği yerler sayılmıştır: fakirler, düşkünler, borçlular, yolda kalmışlar ve Allah yolunda olanlar gibi gruplar bunların başında gelir. Zekât; anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuklar ve torunlar ile eşe verilmez. Kardeşlere, amcalara, teyzelere ve diğer akrabalara ise ihtiyaç sahibi olmaları halinde zekât verilebilir; hatta bu daha faziletli kabul edilir.
Zekât hesaplarken adım adım yol haritası
Zekât hesabını her yıl karışıklık yaşamadan yapmak için aşağıdaki sırayı izleyebilirsiniz:
- Elinizdeki tüm altınları türüne ve ayarına göre listeleyin: gram altınlar, çeyrek, yarım ve tam altınlar, bilezik ve diğer takılar, banka hesabındaki altın.
- Her kalemin gramını, ayarına uygun milyem değeriyle çarparak saf altın karşılığını bulun.
- Saf altın toplamını çıkarın ve vadesi gelmiş borçlarınızın altın karşılığını bu toplamdan düşün.
- Kalan miktarın 80,18 gramı aşıp aşmadığına bakın.
- Nisabı aşıyorsa toplam miktarı 40’a bölün; çıkan sonuç vermeniz gereken zekâtın gram karşılığıdır.
- Zekâtı altın olarak vermeyecekseniz bu gram miktarını ödeme günündeki fiyatla Türk lirasına çevirin.
Bu listeyi her yıl güncellemek, hem nisaba ilk ulaştığınız tarihi takip etmenizi hem de birikiminizin değişimini görmenizi kolaylaştırır. Altın dışındaki nakit, döviz ve ticari mallarınız varsa, bunların da aynı tarihteki değeriyle hesaba katılması gerektiğini unutmayın. Kafanızı karıştıran bir kalem olduğunda, örneğin kira geliri getiren bir mülk veya bir şirket hissesi gibi, zekâtın bu mallara nasıl uygulanacağını ayrıca sormanız gerekir.
Sık sorulan sorular
Kaç gram altına zekât düşer?
Diyanet’e göre altında nisap 80,18 gramdır. Bu miktara ulaşan ve üzerinden bir yıl geçen altın için kırkta bir oranında zekât verilir.
Altının zekâtı para olarak verilebilir mi?
Evet. Zekât, altın olarak verilebileceği gibi ödeme günündeki altın fiyatı üzerinden hesaplanan Türk lirası karşılığı olarak da verilebilir.
Düğünde takılan altınlara zekât düşer mi?
Düğün altınları da kişinin mülkiyetindeki altınlardır. Hanefi görüşüne göre nisaba ulaşmış ve üzerinden bir yıl geçmişse zekâtı verilir.
Zekât hesabında altın fiyatı hangi güne göre alınır?
Genel uygulama, zekâtın hesaplandığı ve ödendiği günün fiyatını esas almaktır. Güncel değeri altın fiyatları sayfamızdan takip edebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva niteliği taşımaz. Kişisel durumunuz için müftülüklere veya Diyanet İşleri Başkanlığı’na danışın.
Yorumlar